I. MỞ ĐẦU

Người ta thường đặt câu hỏi tiền tệ đóng vai trò như thế nào đối với nền kinh tế. Chúng ta hãy thử hình dung xem chuyện gì sẽ xảy ra khi tiền tệ bỗng dưng biến mất khỏi nền kinh tế. Lúc đó, chắc hẳn sự rối loạn sẽ xảy ra trong nhiều hoạt động kinh tế. Không có tiền tệ thì trả công lao động như thế nào đây, lấy cái gì làm thước đo trong tính toán và trao đổi hàng hoá, các khoản nợ sẽ được thanh toán như thế nào,…Chắc chắn sẽ có nhiều chuyện xảy ra, nhưng chỉ riêng vấn đề rối loạn và khủng hoảng do thiếu phương tiện trao đổi cũng đủ minh chứng cho vai trò quan trọng của tiền tệ trong nền kinh tế.Không có tiền tệ làm thước đo, người bán và người mua sẽ không tìm được tiếng nói chung, và do đó , không thể thực hiện mua bán với nhau được.Hàng hoá sản xuất ra không bán được sẽ dẫn đến sản xuất bị thu hẹp và ngừng trệ,rồi suy sthoái và khủng hoảng kinh tế sẽ xảy ra. Qua đó ta thấy được tiền tệ đóng vai trò trong nền kinh tế ví như máu huyết đối với cơ thể. Nếu như máu lưu thông trong cơ thể mang theo chất dinh dưỡng để nuôi các tế bào thì tiền tệ lưu thông trong nền kinh thế mang động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Máu huyết lưu thông trong cơ thể được là nhờ trái tim đóng vai trò vừa bơm vừa hút khiến cho nó không ngừng tuần hoàn trong cơ thể. Ngân hàng cũng đóng vai trò tương tự như vậy trong nền kinh tế. Nó hoạt động như một “trạm bơm” vừa bơm tiền vào từng tế bào để nuôi dưỡng và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, vừa thu hút tiền thừa từ nền kinh tế giúp cho lưu thông tiền tệ được điều hoà. Để cụ thể hơn chúng ta hãy tìm hiểu về sự hình thành của hệ thống ngân hàng và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam trên lí thuyết cũng như trong thực tế.

II. TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CÁC NGÂN HÀNG

Trước hết, chúng ta hãy quay lại vòng quay của lịch sử để xem sự hình thành của ngân hàng : lúc đầu nghề kinh doanh tiền tệ do nhà thờ đứng ra tổ chức vì đây là nơi tôn nghiêm được dân chúng tin tưởng để kí gửi tài sản và tiền bạc. Về sau, do nhận thấy nghề kinh doanh này có nhiều lợi lộc nên nhiều giới nhảy vào. Kết quả đến thời kỳ văn minh Hy Lạp hoạt động ngân hàng được tổ chức trong cả ba khu vực : Nhà thờ, khu vực tư và khu vực công. Nghiệp vụ kinh doanh thời kỳ này bao gồm đổi tiền, nhận gửi tiền,bảo quản,cho vay và chuyển tiền. Đến thời kì phục hưng, các tổ chức kinh doanh tiền tệ phát triển nhanh và mở rộng thêm nhiều nghiệp vụ mới như chi trả bằng thương phiếu,tổ chức thanh toán bù trừ,…Thời kì này đã xuất hiện những ngân hàng gia tầm cỡ đầu tiên như Jacques(1395-1456) ở Pháp, gia đình Medicis ở Ý, gia đình Fugger ở Đức và các tổ chức kinh doanh tiền tệ như Banco di Valencia năm 1409, Banco di Realto năm 1587. Những tổ chức này được xem là tiền thân của ngân hàng. Sang thời kỳ cận đại xuất hiện một số tổ chức kinh doanh tiền tệ lớn được xem là khởi điểm của kỷ nguyên ngân hàng hiện đại. Tiêu biểu có ngân hàng Amsterdam(1609) ở Hà Lan, ngân hàng Hamburg(1619) ở Đức, ngân hàng Anh Quốc (Bank of England,1694). Sau khi được hình thành thị quá trình phát triển của ngân hàng trải qua ba giai đoạn:
+Trong thế kỉ 15 đến cuối thế kỉ 18: trong giai đoạn này hoạt động của ngân hàng có 2 đặc trưng:
-Các ngân hàng còn hoạt động độc lập chưa tạo ra hệ thống chịu sự ràng buộc lẫn nhau.
-Chức năng hoạt động của các ngân hàng đều như nhau bao gồm việc nhận kí thác, chiết khấu,cho vay,phát hành giấy bạc và nhận thực hiện các dịch vụ tiền tệ.
+ Từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20:
Trong giai đoạn này nhà nước bắt đầu can thiệp vào hoạt động ngân hàng bằng cách ban hành các đạo luật nhằm hạn chế bớt số lương ngân hàng được phép ban hành. Ở giai đoạn này ngân hàng đã hình thành hệ thống và chia ra làm 2 loại:
- Các ngân hàng được phép phát hành tiền gọi là ngân hàng phát hành
- Các ngân hàng không được phép phát hành tiền gọi là ngân hàng trung gian
+ Từ đầu thế kỷ 20 đến nay:
Đầu thế kỷ 20 hầu hết các nước đều thực hiện cơ chế một ngân hàng phát hành.
Tuy nhiên ngân hàng phát hành vẫn thuộc sở hữu tư nhân. Mãi đến cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933 nhà nước mới bắt đầu quốc hữu hoá