Nhiều người lợi dụng những tiến bộ khoa học để chẩn đoán giới tính thai nhi (ảnh minh hoạ)

Theo Tổng Cục Dân số (Bộ Y tế), tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã tăng liên tục ở nước ta thời gian vừa qua. Năm 1999 là 107, năm 2006 là 110, năm 2007 là 111,6 và 2008 là 112. Bình thường, sinh sản theo qui luật tự nhiên thì tỷ số giới tính khi sinh phải ở trong khoảng từ 103 đến 106 nam/100 nữ.

Trăm cách lựa chọn giới tính

Ông Dương Quốc Trọng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số cho biết, tình trạng lựa chọn, cung cấp thông tin về giới tính thai nhi diễn ra khá phổ biến. Qua kiểm tra thấy, một số người nói là không biết cho nên cung cấp thông tin giới tính thai nhi cho các gia đình. Một số thày thuốc khác biết là bị cấm thì lại có cách cung cấp thông tin kiểu khác chứ không bao giờ họ “dại gì” mà ghi vào phiếu siêu âm là trai hay gái. Ví dụ như: "trông đứa bé này nó muốn hút thuốc lá đây" hay là "giống mẹ đây"… Việc “bắt tận tay, day tận mặt” và xử lý những trường hợp này cũng rất khó.

Bên cạnh đó, một số cơ sở y tế còn cung cấp các dịch vụ can thiệp lựa chọn giới tính bằng việc sàng lọc tinh trùng, can thiệp vào bộ phận sinh dục của phụ nữ… nếu phát hiện không phải là con trai thì sẵn sàng phá bỏ.

Ông Trọng cũng thừa nhận, cho đến tận bây giờ chúng ta mới chỉ dừng ở mức cảnh báo về việc mất cân bằng giới tính mà chưa có biện pháp mạnh hơn để can thiệp.

Một nguyên nhân nữa cũng không kém phần quan trọng là chúng ta chưa có chế độ an sinh tốt với người già, người lớn tuổi. Họ vẫn phải trông cậy vào sự phụng dưỡng của con cái, nhất là con trai.

Thực tế tại Việt Nam, mức sinh thấp kéo dài liên tục trong nhiều năm. Số con trung bình của phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (tổng tỷ suất sinh) năm 2008 đã đạt 2,08 con (đạt mức sinh thay thế). “Xuất hiện mâu thuẫn là tôi chỉ có 1-2 con nhưng trong số ấy phải có con trai, nên họ cố tình phải đẻ được con trai và dẫn đến việc phá thai” – ông Trọng nói.

Chúng ta cũng chưa có chính sách ưu tiên nổi trội, rõ rệt cho phụ nữ. Việt Nam đã thông qua Luật Bình đẳng giới (11/2006), cuối 2007 thông qua Luật Phòng, chống bạo lực gia đình – đây là những bước tiến lớn trong bình đẳng giới nhưng thực tế người phụ nữ chưa thực sự được bình đẳng với nam giới.

Ngoài ra, một số yếu tố vùng miền, kinh tế-xã hội cũng ảnh hưởng đến tư tưởng muốn có con trai hơn con gái. Một số ngành nghề đòi hỏi phải có nam giới. Chẳng hạn những vùng cần lao động nặng nhọc (như việc đi biển) chỉ có con trai mới làm được.

“Tình hình phụ nữ di cư, lấy chồng nước ngoài có xu hướng tăng ở một số địa phương sẽ làm trầm trọng thêm vấn đề mất cân bằng giới tính theo hướng thừa nam, thiếu nữ ở nước ta trong những năm tới" – ông Trọng phân tích thêm.

Bài toán nan giải

Từ những phân tích của ông Dương Quốc Trọng đề cập ở phần trên, một trong những giải pháp quan trọng được các cán bộ dân số đề cập là tăng cường chất lượng công tác truyền thông. “Việc tuyên truyền phổ biến vẫn là khâu có ý nghĩa quyết định nhất để mỗi người dân, thày thuốc tự giác thấy được điều này” – ông Dương Quốc Trọng khẳng định.

Bà Nguyễn Thị Hiền – Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông – Giáo dục (Tổng cục Dân số) cho rằng, cần xác định rõ đối tượng cần truyền thông để có phương pháp thích hợp. Ngoài ra, cần xây dựng bộ thông điệp chuẩn về tình hình giới tính khi sinh cho phù hợp với từng nhóm đối tượng để chỉ rõ hành vi cần chuyển đổi của từng nhóm đối tượng là gì. Thông điệp này cũng cần bảo đảm sự nhất quán từ trung ương đến địa phương. Trên cơ sở bộ thông điệp chuẩn, các địa phương sẽ bổ sung thêm các thông điệp bổ trợ cho phù hợp với vùng miền, đặc điểm tâm lý, lứa tuổi, kinh tế-xã hội…

Trước thực trạng mất cân bằng giới tính, Tổng cục Dân số triển khai đề án “Can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh trong 2 năm (2009-2010)" tại 10 tỉnh, thành phố.

Ông Nguyễn Năng An – Phó vụ trưởng Vụ Dân số-Kế hoạch hoá gia đình (Tổng cục Dân số) cho biết: “Chúng ta sẽ phải vừa làm vừa rút kinh nghiệm”. Một điểm đáng lưu ý trong đề án này là việc khuyến khích, hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái trong học tập, chăm sóc sức khoẻ sinh sản và phát triển sản xuất.

Khẳng định rõ hơn việc cần thiết phải đưa ra các giải pháp để giảm mất cân bằng giới tính ở Việt Nam, ông Nguyễn Năng An cho biết: Qua nghiên cứu tài liệu của các nước đã rơi vào tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ) cho thấy vấn đề này sẽ gây nhiều hậu quả đối với kinh tế-xã hội. Hậu quả đó là sự thay đổi cơ cấu dân số trong tương lai. Điều này cũng dẫn tới sự thiếu hụt phụ nữ ở tuổi lập gia đình, thay đổi cấu trúc gia đình, gia tăng tội phạm liên quan đến lạm dụng tình dục và cản trở việc nâng cao địa vị người phụ nữ trong xã hội.

“Xử lý những vi phạm làm mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề khó hiện nay. Trung Quốc thành công trong giảm sinh nhưng đến giờ vẫn chưa thành công trong việc gia tăng mất cân bằng giới tính, giờ sự mất cân bằng vẫn tiếp tục tăng lên. Nhưng không phải là khó mà chúng ta không làm được” – ông Trọng khẳng định./.